Od ponad dekady FTHub szuka sposobów, by zrozumieć coś, co wcale nie jest łatwe do zmierzenia: co właściwie dzieje się z ludźmi, gdy świadomie wchodzą w kontakt z naturą?
O Kąpielach Leśnych mówi się zwykle przez pryzmat samej praktyki: powolny spacer, obserwacja krajobrazu, angażowanie zmysłów, czas spędzony na świeżym powietrzu. Dla FTHub liczy się jednak coś więcej: jak zaobserwować i zmierzyć, w jaki sposób poszczególne elementy natury wpływają na doświadczenia, emocje, postawy i poczucie dobrostanu?
To pytanie leży u podstaw podejścia FTHub oraz Modelu Płynnych Interakcji (LIM). Oparty na zakrojonych na dużą skalę badaniach prowadzonych przez FTHub, Model LIM daje ramy do rozumienia interakcji między człowiekiem a środowiskiem naturalnym – nie jako zwykłej ekspozycji na naturę, lecz jako czegoś, co kształtują uwaga, percepcja, doświadczenie zmysłowe i reakcja danej osoby.
Właśnie z tej perspektywy FTHub postawiło pytanie badawcze, które doprowadziło do jednego z największych międzynarodowych badań tego rodzaju. Wyniki, opublikowane w czasopiśmie Forests w 2023 roku, rzucają nowe światło na to, jak ludzie doświadczają natury podczas prowadzonych sesji Kąpieli Leśnych. Wskazują też na coś, co dla FTHub jest jeszcze istotniejsze: możliwość systematycznego mierzenia poszczególnych elementów natury wpływających na doświadczenie uczestników.
A wśród nich jeden wybił się szczególnie wyraźnie.
Dźwięk.
Od Modelu LIM do międzynarodowego pytania badawczego
Metoda FTHub opiera się na przekonaniu, że więź między ludźmi a naturą można świadomie budować. Model LIM stanowi koncepcyjną ramę tego procesu. Uwzględnia interakcje między ludźmi, ich percepcją i postawami a otaczającym ich środowiskiem naturalnym. Zamiast traktować naturę jako bierne tło, Model przygląda się temu, co dzieje się, gdy ludzie aktywnie angażują się w kontakt z jej elementami.
To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie. Można przejść przez las, nie zwracając świadomie uwagi na jego dźwięki, faktury, zapachy, barwy czy wzory. Sesja Kąpieli Leśnych, przeciwnie, celowo tworzy okazje, by skierować uwagę uczestników na te elementy i zbadać ich reakcje.
Badacze FTHub chcieli pójść o krok dalej: czy takie interakcje da się zmierzyć?
Jak wyjaśnia Trener FTHub Alex Gesse:
„Nie chodzi tylko o to, że to badanie jest ważne, bo patrzymy na obiekty naturalne jak na przedmioty postawy i na to, jakie zachowania wywołują u ludzi. Ważne jest też to, że wcześniej nie istniały systemy pozwalające analizować tego typu obserwacje, a ta metoda jest ściśle powiązana z naszym Modelem LIM.”
To właśnie sprawia, że międzynarodowe badanie zajmuje szczególne miejsce w rozwoju badań FTHub. Nie było to jedynie zewnętrzne sprawdzenie, czy ludziom podobają się Kąpiele Leśne. Była to próba wykorzystania ram i kwestionariusza opracowanych przez FTHub, by zbadać, jak ludzie reagują na konkretne aspekty natury.
Pięcioletnie badanie w 35 krajach
Powstałe w ten sposób badanie wielonarodowe, opublikowane w Forests w 2023 roku, objęło odpowiedzi 1142 dorosłych osób reprezentujących 47 narodowości z 35 krajów. Uczestnicy brali udział w prowadzonych sesjach Kąpieli Leśnych realizowanych zgodnie z podejściem FTHub. Sesje trwały zwykle około dwóch godzin i były dostosowywane do miejsca, trasy i grupy.
Próba składała się głównie z kobiet, które stanowiły 74,8% respondentów, wobec 24,3% mężczyzn i 0,9% osób niebinarnych. Średni wiek uczestników wyniósł 45,5 roku. Skala badania ma znaczenie, ponieważ pozwoliła zespołowi badawczemu FTHub wyjść poza pojedyncze obserwacje i zacząć dostrzegać powtarzające się wzorce u różnych osób, w różnych środowiskach i kontekstach.
Dźwięk okazał się najsilniejszym elementem
Celem było stworzenie uporządkowanej okazji do obserwowania tego, co dzieje się, gdy uwaga i świadomość kierowane są na różne elementy natury. Kwestionariusz FTHub stanowi w związku z tym ważny krok metodologiczny. Doświadczenie zostaje rozłożone na rozpoznawalne składowe. W badaniu uwzględniono szesnaście różnych elementów, w tym dźwięki natury, zapachy, barwy, faktury, krajobrazy, warunki pogodowe, zwierzęta oraz fizyczny kontakt z naturą.
Pytanie brzmiało: które z tych interakcji ludzie postrzegają jako najsilniej wpływające na ich dobrostan? Odpowiedź była zaskakująco spójna. Dźwięk otrzymał najwyższe oceny pod względem postrzeganego wpływu na dobrostan. Uczestnicy szczególnie cenili sobie takie dźwięki jak śpiew ptaków, płynąca woda i wiatr.
Wysoko ocenione zostały też inne doświadczenia: docenianie wyjątkowości natury, fizyczne angażowanie się w kontakt z otoczeniem, dostrzeganie w otoczeniu tego, co wywoływało pozytywne myśli i emocje, docenianie rozległych krajobrazów oraz odczuwanie harmonii z naturą.
Ten wynik nadaje nowe znaczenie znanej idei „cichego spaceru po lesie”. Kluczowym składnikiem wcale nie musi być cisza. Może nim być raczej możliwość zastąpienia codziennych dźwięków innym otoczeniem akustycznym: liśćmi poruszanymi przez wiatr, wodą płynącą po kamieniach, ptakami śpiewającymi gdzieś w oddali, czy złożoną mieszanką dźwięków charakterystyczną dla żywego ekosystemu.
Z perspektywy FTHub właśnie dlatego mierzenie poszczególnych elementów doświadczenia w naturze ma znaczenie. Jeśli „natura” traktowana jest jako jedna, jednolita interwencja, trudno zrozumieć, co naprawdę wpływa na uczestników. Jeśli natomiast rozumie się ją jako zbiór interakcji, badacze mogą zacząć zadawać znacznie precyzyjniejsze pytania.
Obraz emocjonalny: szczęście, spokój, zaufanie i nadzieja
Kwestionariusz ujawnił też wyraźnie pozytywną reakcję emocjonalną po sesjach Kąpieli Leśnych. Wśród mierzonych uczuć najwyższą ocenę otrzymało szczęście, a zaraz po nim spokój. Uczestnicy zgłaszali również silne poczucie znaczenia i kontroli. Wśród wskaźników emocjonalnych najwyżej oceniono zaufanie, a za nim nadzieję i zaskoczenie. Zaufanie uzyskało średni wynik 9,2 w skali od 1 do 10 zastosowanej w badaniu, nadzieja średnio 8,7, a zaskoczenie 7,8. Szczęście osiągnęło średnią 8,6 w dziewięciopunktowej skali, a spokój 7,9. Uczestnicy zgłaszali też wysoki poziom więzi z naturą.
Te wyniki nie oznaczają, że Kąpiele Leśne wywołują taki sam efekt psychologiczny u każdej osoby, ani nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego. Uczestnicy nie zostali wybrani losowo z populacji ogólnej, a wiele wskaźników opierało się na samoocenie zebranej zaraz po zakończeniu sesji.
Wyniki dają jednak coś ważnego dla dalszych badań: mierzalny wzorzec tego, jak uczestnicy opisują swoje przeżycia po świadomym kontakcie z naturą. I właśnie tutaj Model LIM nabiera szczególnego znaczenia.
Program badawczy, który już się rozwija
Publikacji z 2023 roku nie należy więc traktować jako zakończenia tych badań. To jeden etap znacznie szerszej ścieżki badawczej FTHub.
Ten sam kwestionariusz opracowany przez FTHub jest obecnie wykorzystywany w ramach projektu NATURELAB, co pozwala rozszerzyć podejście badawcze na nowe konteksty i grupy uczestników. Ta ciągłość ma znaczenie. Wartość narzędzia badawczego rośnie, gdy można je stosować poza jednym badaniem i wykorzystywać do analizy różnych środowisk, populacji i zastosowań. NATURELAB daje właśnie taką możliwość.
Kolejny etap tej historii badawczej już się kształtuje: druga część badania ma zostać ogłoszona w 2027 roku. Oznacza to, że praca ewoluuje z pojedynczego, międzynarodowego badania w stały program badawczy: opracowanie modelu, stworzenie narzędzi pozwalających go zastosować w praktyce, wykorzystanie tych narzędzi w różnych kontekstach i dalsze analizowanie tego, co pokazują dane.
Być może najlepsza Terapia Lasem polega po prostu na uczeniu się zauważania
Zamiast pytać „Co wymaga mojej uwagi?”, FTHub pyta „Co mogę zauważyć?”. Ptak śpiewający na gałęzi. Faktura kory pod dłonią. Zapach wilgotnej ziemi. Światło słońca przesuwające się między liśćmi. Woda płynąca gdzieś w pobliżu. Badanie sugeruje, że te z pozoru zwykłe szczegóły mogą mieć większe znaczenie, niż się wydaje.
Jak wynika z wniosków badania, dźwięki natury zasługują na szczególną uwagę podczas Kąpieli Leśnych i interwencji opartych na naturze. Wyniki sugerują, że przewodnicy i praktycy mogą świadomie tworzyć okazje, by uczestnicy zauważali otaczający ich pejzaż dźwiękowy.
Działaj teraz i zapisz się na nasze Szkolenie dla Przewodników Kąpieli Leśnych lub Szkolenie Praktyków Terapii Lasem. Rozwijaj się z nami, zdobywaj kluczowe umiejętności potrzebne do prowadzenia transformujących doświadczeń w naturze.
Najczęściej Zadawane Pytania
Co wykazało globalne badanie Kąpieli Leśnych?
Dźwięk okazał się elementem najsilniej powiązanym z dobrostanem spośród szesnastu doświadczeń zmysłowych zbadanych przez naukowców. Dźwięki natury, w tym świew ptaków, płynąca woda i wiatr uzyskały wyższe oceny niż widoki, zapachy czy faktury, wśród 1142 uczestników z 35 krajów.
Jak przeprowadzono badanie Kąpieli Leśnych?
Przewodnicy przeszkoleni w Metodzie FTHub prowadzili sesje trwające około dwóch godzin, skupione na świadomości zmysłowej, więzi ze środowiskiem i refleksji. Następnie badacze pytali uczestników o ocenę stanów emocjonalnych oraz szesnastu konkretnych doświadczeń związanych z naturą.
Jakie emocje uczestnicy zgłaszali najczęściej po Kąpielach Leśnych?
Najwyżej ocenione zostało zaufanie, ze średnim wynikiem 9,2 na 10, a zaraz po nim nadzieja i zaskoczenie. Szczęście osiągnęło średnią 8,6 w dziewięciopunktowej skali, a spokój 7,9, obok silnego poczucia więzi z naturą.
Czy badanie dowodzi, że Kąpiele Leśne poprawiają zdrowie psychiczne u każdego?
Nie. Uczestnicy nie zostali wybrani losowo, a swoje wrażenia opisywali zaraz po zakończeniu sesji, więc wyniki pokazują pewien wzorzec, a nie dowód związku przyczynowo-skutkowego dla całej populacji.
Dlaczego dźwięk natury ma tak duże znaczenie podczas Kąpieli Leśnych?
Badacze sugerują, że dźwięki natury, takie jak śpiew ptaków, płynąca woda, wiatr, mogą zastępować codzienny hałas bodźcami jako bardziej uspokajające, dlatego przewodnicy są zachęcani, by budować sesje wokół chwil, w których te dźwięki najłatwiej zauważyć.
